క్రౌన్ హ్యూమన్ రైట్స్: ఎన్నికల కమిషనర్ల నియామకం - ప్రస్తుత చట్టం, వివాదాలు, సుప్రీంకోర్టు పరిశీలన

ప్రస్తుత చట్టంలోని సెక్షన్ 7 ప్రకారం, ముగ్గురు సభ్యులతో కూడిన ఎంపిక కమిటీ ఉంటుంది. ఈ కమిటీలో ప్రధానమంత్రి చైర్పర్సన్గా, లోక్సభ ప్రతిపక్ష నేత సభ్యుడిగా, ప్రధాని నామినేట్ చేసే కేంద్ర కేబినెట్ మంత్రి సభ్యుడిగా ఉంటారు. ఈ కమిటీ సిఫార్సు చేసిన వ్యక్తిని రాష్ట్రపతి సీఈసీ లేదా ఎన్నికల కమిషనర్గా నియమిస్తారు. అభ్యర్థుల ఎంపిక ప్రక్రియలో భాగంగా, ముందుగా ఒక శోధన కమిటీ అర్హులైన అధికారుల పేర్లను పరిశీలించి, ఒక ప్యానెల్ను సిద్ధం చేస్తుంది. అనంతరం, ఆ పేర్లను ఎంపిక కమిటీ పరిశీలిస్తుంది. చట్టం ప్రకారం, ఎంపిక కమిటీ శోధన కమిటీ సూచించిన పేర్లకే పరిమితం కాకుండా, ఇతర అర్హులైన వ్యక్తులను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవచ్చు.

2023 చట్టం ప్రకారం, సీఈసీ మరియు ఎన్నికల కమిషనర్లుగా ఎంపికయ్యే వ్యక్తులకు నిష్పక్షపాతత, ఎన్నికల నిర్వహణపై పరిజ్ఞానం మరియు అనుభవం ఉండాలి. వారు కేంద్ర ప్రభుత్వ కార్యదర్శి స్థాయి లేదా సమానమైన హోదాలో పనిచేసినవారై ఉండాలి. గతంలో, 2023 చట్టానికి ముందు, ఎన్నికల కమిషనర్ల నియామకానికి ప్రత్యేక పార్లమెంటరీ చట్టం ద్వారా నిర్దిష్ట ఎంపిక కమిటీ ఉండేది కాదు. 2023లో అనూప్ బరన్వాల్ వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా కేసులో, సుప్రీంకోర్టు పార్లమెంట్ చట్టం చేసే వరకు ప్రధానమంత్రి, లోక్సభ ప్రతిపక్ష నేత, సుప్రీంకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తితో కూడిన కమిటీ సిఫార్సు చేయాలని తాత్కాలిక విధానాన్ని నిర్దేశించింది.

ఆ తర్వాత, పార్లమెంట్ 2023లో కొత్త చట్టాన్ని ఆమోదించింది. ఇందులో, సుప్రీంకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి స్థానంలో ప్రధాని నామినేట్ చేసే కేంద్ర కేబినెట్ మంత్రిని ఎంపిక కమిటీలో చేర్చారు. ఈ మార్పుపైనే రాజకీయ, న్యాయపరమైన చర్చ కొనసాగుతోంది. ప్రస్తుతం, 2023 చట్టాన్ని సవాలు చేస్తూ దాఖలైన పిటిషన్లపై సుప్రీంకోర్టులో విచారణ కొనసాగుతోంది. ఈ చట్టం రాజ్యాంగబద్ధతపై ప్రశ్నలను పరిశీలించేందుకు, కేసును రాజ్యాంగ ధర్మాసనానికి పంపే అంశాన్ని సుప్రీంకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి పరిశీలించాలని రెండు సభ్యుల ధర్మాసనం సూచించింది. అందువల్ల, ప్రస్తుతం ప్రధాన చర్చ ఎన్నికల కమిషన్ స్వతంత్రతను ఎలా కాపాడాలి, నియామక ప్రక్రియలో ఏ వ్యవస్థ ఉండాలి అనే అంశాల చుట్టూ సాగుతోంది. చట్టం ప్రస్తుతం అమల్లో ఉన్నప్పటికీ, దాని నియామక విధానంపై న్యాయపరమైన సవాలు కొనసాగుతోంది.