న్యాయమూర్తుల నియామకం: కొలీజియం తేడాలు, చరిత్ర, ప్రస్తుత స్థితి

ప్రభుత్వ ఉద్యోగ పోటీ పరీక్షలకు, ముఖ్యంగా , వంటి పరీక్షలకు సిద్ధమయ్యేవారికి (జాతీయ న్యాయ నియామక కమిషన్) మరియు కొలీజియం వ్యవస్థల మధ్య తేడాలను తెలుసుకోవడం అత్యవసరం. భారతదేశంలో సుప్రీంకోర్టు, హైకోర్టుల న్యాయమూర్తుల నియామక ప్రక్రియలో ఈ రెండు వ్యవస్థలు కీలక పాత్ర పోషించాయి. ఈ అంశంపై సమగ్ర అవగాహన పోటీ పరీక్షల్లో విజయం సాధించడానికి దోహదపడుతుంది.

కొలీజియం వ్యవస్థ అనేది సుప్రీంకోర్టు, హైకోర్టుల న్యాయమూర్తుల నియామకం, బదిలీలకు సంబంధించిన ఒక విధానం. ఇది భారత రాజ్యాంగంలో నేరుగా పేర్కొనబడలేదు, కానీ సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన పలు తీర్పుల ద్వారా కాలక్రమేణా అభివృద్ధి చెందింది. ఈ వ్యవస్థలో సుప్రీంకోర్టు కొలీజియం భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి () మరియు సుప్రీంకోర్టులోని అత్యంత సీనియర్ నలుగురు న్యాయమూర్తులతో కూడి ఉంటుంది. అదేవిధంగా, హైకోర్టు కొలీజియం సంబంధిత హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి మరియు మరో ఇద్దరు సీనియర్ న్యాయమూర్తులతో ఏర్పడుతుంది. న్యాయమూర్తుల నియామకంలో న్యాయవ్యవస్థకు ప్రధాన పాత్ర కల్పించడమే దీని ముఖ్య ఉద్దేశ్యం.

కొలీజియం ప్రధాన తేడాలు

కొలీజియం వ్యవస్థ మరియు ప్రతిపాదన మధ్య అనేక కీలకమైన తేడాలున్నాయి. సభ్యుల కూర్పులో కొలీజియం వ్యవస్థలో కేవలం సీనియర్ న్యాయమూర్తులు మాత్రమే ఉంటారు, అయితే ప్రతిపాదనలో న్యాయమూర్తులతో పాటు న్యాయశాఖ మంత్రి, ఇద్దరు ప్రముఖ వ్యక్తులు కూడా ఉంటారు. ప్రభుత్వ పాత్ర విషయానికొస్తే, కొలీజియంలో ప్రభుత్వ పాత్ర పరిమితంగా ఉండగా, లో ప్రభుత్వానికి ప్రత్యక్ష ప్రాతినిధ్యం కల్పించారు. కొలీజియం వ్యవస్థ సుప్రీంకోర్టు తీర్పుల ఆధారంగా ఏర్పడితే, 99వ రాజ్యాంగ సవరణ, చట్టం ఆధారంగా ప్రతిపాదించబడింది. కొలీజియం ప్రధాన లక్ష్యం న్యాయవ్యవస్థ స్వతంత్రతకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం, అయితే విస్తృత భాగస్వామ్యంతో నియామకాలు చేపట్టాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ప్రస్తుతం కొలీజియం వ్యవస్థ అమల్లో ఉండగా, ప్రతిపాదనను సుప్రీంకోర్టు రద్దు చేసింది.

సుప్రీంకోర్టు ను ఎందుకు రద్దు చేసింది

2015లో, ఐదుగురు న్యాయమూర్తుల రాజ్యాంగ ధర్మాసనం 4:1 మెజారిటీతో 99వ రాజ్యాంగ సవరణను, చట్టాన్ని రాజ్యాంగ విరుద్ధమని ప్రకటించింది. న్యాయవ్యవస్థ స్వతంత్రత భారత రాజ్యాంగ మౌలిక స్వరూపంలో అంతర్భాగమని, న్యాయమూర్తుల నియామకంలో న్యాయవ్యవస్థకు ఉన్న ప్రాధాన్యత దెబ్బతినే ప్రమాదం ఉందని మెజారిటీ న్యాయమూర్తులు అభిప్రాయపడ్డారు. వ్యవస్థలో ప్రభుత్వానికి, ఇతర సభ్యులకు కల్పించిన పాత్రపై రాజ్యాంగపరమైన అభ్యంతరాలు వ్యక్తమయ్యాయి. ఈ తీర్పుతో పాత కొలీజియం వ్యవస్థ తిరిగి కొనసాగింది.

కొలీజియం వ్యవస్థపై విమర్శలు

కొలీజియం వ్యవస్థకు కొన్ని ప్రయోజనాలు ఉన్నప్పటికీ, దానిపై అనేక విమర్శలు కూడా ఉన్నాయి. నియామక ప్రక్రియలో పూర్తి పారదర్శకత లోపించిందనేది ఒక ప్రధాన విమర్శ. ఎంపిక ప్రమాణాలు, నిర్ణయాల వెనుక గల కారణాలపై మరింత స్పష్టత అవసరమని పలువురు అభిప్రాయపడుతున్నారు. కొన్ని సందర్భాల్లో, ప్రభుత్వం మరియు న్యాయవ్యవస్థ మధ్య నియామకాలపై విభేదాలు తలెత్తి, ప్రక్రియ ఆలస్యం కావడానికి అవకాశం ఉందని కూడా విమర్శకులు పేర్కొంటున్నారు. అయితే, న్యాయవ్యవస్థ స్వతంత్రతను కాపాడటంలో కొలీజియం కీలక పాత్ర పోషిస్తుందని దాని సమర్థకులు గట్టిగా విశ్వసిస్తున్నారు.