అత్యవసర పరిస్థితుల్లో బాధితుడికి వెంటనే అందించే ప్రథమ చికిత్స ఎంతో కీలకం. రోడ్డు ప్రమాదాలు, కాలిన గాయాలు, అధిక రక్తస్రావం, మూర్ఛ వంటి సందర్భాల్లో వైద్య సాయం అందేలోపు తీసుకునే జాగ్రత్తలు బాధితుడి ప్రాణాలను కాపాడతాయి. అయితే సరైన అవగాహన లేకుండా చేసే కొన్ని పనులు గాయాలను మరింత తీవ్రతరం చేయవచ్చు. అందుకే ప్రథమ చికిత్స నియమాలపై అవగాహన కలిగి ఉండాలని వైద్య నిపుణులు సూచిస్తున్నారు.
ప్రమాదంలో గాయపడిన వారిని హడావుడిగా కదిలించవద్దు. రోడ్డు ప్రమాదంలో లేదా ఎత్తు నుంచి పడిపోయిన వ్యక్తికి మెడ, వెన్నెముకకు గాయాలై ఉండే అవకాశం ఉంది. అలాంటి వారిని వెంటనే లేపడం లేదా మరోచోటికి తరలించడం వల్ల గాయాలు తీవ్రమయ్యే ప్రమాదం ఉంది. కాబట్టి పరిసరాల్లో ప్రమాదం లేనప్పుడు బాధితుడిని కదిలించకుండా వైద్య సహాయం కోసం ఎదురుచూడాలి. అక్కడే ఉండటం ప్రమాదకరంగా మారితే మాత్రం సురక్షిత ప్రాంతానికి తరలించేందుకు అవసరమైన చర్యలు తీసుకోవాలి. స్పృహ కోల్పోయిన వారికి నీరు, ఆహారం ఇవ్వకండి. స్పృహలో లేని వ్యక్తికి నీరు, ఆహారం లేదా నోటిద్వారా మందులు ఇవ్వడం ప్రమాదకరం. అవి శ్వాసనాళంలోకి వెళ్లి ఊపిరి ఆడకుండా చేయవచ్చు. బాధితుడి శ్వాసను పరిశీలించి వెంటనే అత్యవసర వైద్య సహాయం కోరాలి. సాధారణంగా శ్వాస లేకపోతే, శిక్షణ పొందినవారు గుండె-శ్వాస పునరుద్ధరణ ప్రక్రియను ప్రారంభించాలి. అందుబాటులో ఉంటే ఆటోమేటెడ్ బాహ్య డీఫిబ్రిలేటర్ను ఉపయోగించాలి.
మూర్ఛ వచ్చినప్పుడు నోటిలో వస్తువులు పెట్టకండి. మూర్ఛ వచ్చిన వ్యక్తిని బలవంతంగా అదిమిపట్టడం, చేతులు కాళ్లు కదలకుండా చేయడం లేదా నోటిలో వేళ్లు, చెంచాలు, గుడ్డలు పెట్టడం చేయకూడదు. ఇలా చేయడం వల్ల గాయాలు ఏర్పడవచ్చు. బాధితుడి చుట్టూ ఉన్న గట్టి వస్తువులను తొలగించి తలకు దెబ్బ తగలకుండా చూడాలి. మూర్ఛ తగ్గిన తర్వాత శ్వాస సాధారణంగా ఉంటే, ఇతర గాయాల అనుమానం లేకపోతే పక్కకు తిప్పి పడుకోబెట్టాలి. మూర్ఛ ఐదు నిమిషాలకంటే ఎక్కువసేపు కొనసాగినా, మళ్లీ మళ్లీ వచ్చినా లేదా స్పృహ తిరిగి రాకపోయినా వెంటనే అత్యవసర వైద్య సహాయం పొందాలి. కాలిన గాయాలపై టూత్పేస్ట్, నూనెలు రాయవద్దు. వేడి పదార్థాలు, మంట లేదా ఇతర కారణాలతో కాలినప్పుడు గాయంపై టూత్పేస్ట్, వెన్న, నూనె లేదా మంచు ముక్కలను పెట్టకూడదు. ఇవి చికిత్సకు ఆటంకం కలిగించవచ్చు. సాధారణ కాలిన గాయాన్ని చల్లటి ప్రవహించే నీటి కింద సుమారు 20 నిమిషాలు ఉంచాలి. చర్మానికి అతుక్కున్న దుస్తులను బలవంతంగా తొలగించకూడదు. గాయం తీవ్రంగా ఉన్నా, ఎక్కువ భాగానికి వ్యాపించినా లేదా విద్యుత్, రసాయనాల వల్ల కాలినా వెంటనే వైద్యుడిని సంప్రదించాలి.
అధిక రక్తస్రావం జరిగితే వెంటనే చర్యలు తీసుకోండి. గాయం నుంచి ఎక్కువగా రక్తం కారుతున్నప్పుడు శుభ్రమైన గుడ్డ లేదా గాజ్తో గాయంపై నిరంతరంగా గట్టిగా ఒత్తిడి పెట్టాలి. రక్తస్రావం ఆగిందో లేదో చూసేందుకు పదేపదే కట్టు తొలగించకూడదు. గాయంలో గాజు ముక్క లేదా ఇతర వస్తువు ఇరుక్కుని ఉంటే దాన్ని బలవంతంగా బయటకు తీయకూడదు. రక్తస్రావం తీవ్రంగా ఉన్నప్పుడు అత్యవసర వైద్య సహాయం తీసుకోవాలి. అత్యవసర సమయంలో ఈ నియమాలు పాటించండి. ముందుగా ప్రమాద స్థలంలో మీకు, బాధితుడికి ఎలాంటి ముప్పు ఉందో పరిశీలించండి. బాధితుడి స్పందన, శ్వాసను అంచనా వేయండి. భారతదేశంలో అత్యవసర సహాయం కోసం 112 నంబర్కు కాల్ చేయండి. మీకు తెలిసిన శిక్షణకు అనుగుణంగా మాత్రమే ప్రథమ చికిత్స అందించండి. వైద్య సిబ్బంది వచ్చే వరకు బాధితుడి పరిస్థితిని గమనిస్తూ ఉండండి. తీవ్రమైన గాయాల విషయంలో లక్షణాలు తగ్గినట్లు కనిపించినా వైద్య పరీక్షను నిర్లక్ష్యం చేయకండి.
